๑. มหาปริวารเถราปทาน (๑๑๑) เล่ม ๓๒
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
ทฺวาทสโม มหาปริวารวคฺโค ปฐมํ มหาปริวารตฺเถรปทานํ (๑๑๑)
๑๑๓|๑๑๓.๑| วิปสฺสี นาม ภควา โลกเชฏฺโฐ นราสโภ อฏฺฐสฏฺฐิสหสฺเสหิ ปาวิสิ พนฺธุมํ ตทา ฯ |๑๑๓.๒| นครา อภินิกฺขมฺม อคมึ ทีปเจติยํ อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ ฯ |๑๑๓.๓| จุลฺลาสีติสหสฺสานิ ยกฺขา มยฺหํ อุปนฺติเก อุปฏฺฐหนฺติ สกฺกจฺจํ อินฺทํว ติทสา คณา ฯ |๑๑๓.๔| ภวนา อภินิกฺขมฺม ทุสฺสํ ปคฺคยฺหหํ ตทา สิรสา อภิวาเทสึ ตญฺจาทาสึ มเหสิโน ฯ |๑๑๓.๕| อโห พุทฺธา อโห ธมฺมา อโห โน สตฺถุสมฺปทา พุทฺธสฺส อานุภาเวน วสุธายํ ปกมฺปถ ฯ |๑๑๓.๖| ตญฺจ อจฺฉริยํ ทิสฺวา อพฺภูตํ โลมหํสนํ พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาเทมิ ทิปทินฺทมฺหิ ตาทิเน ฯ |๑๑๓.๗| โสหํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา ทุสฺสํ ทตฺวาน สตฺถุโน สรณญฺจ อุปาคญฺฉึ สามจฺโจ สปริชฺชโน ฯ |๑๑๓.๘| เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๑๑๓.๙| อิโต ปณฺณรเส กปฺเป โสฬสาสึสุ วาหนา สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ |๑๑๓.๑๐| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มหาปริวาโร เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ มหาปริวารตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑๒. มหาปริวารวรรค] ๑. มหาปริวารเถราปทาน ๑๒. มหาปริวารวรรค หมวดว่าด้วยพระมหาปริวาระเป็นต้น ๑. มหาปริวารเถราปทาน ประวัติในอดีตชาติของพระมหาปริวารเถระ (พระมหาปริวารเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)
ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคพระนามว่าวิปัสสี ผู้เจริญที่สุดในโลก ทรงองอาจกว่านรชน กับภิกษุสงฆ์ ๖๘,๐๐๐ รูป เสด็จเข้าไปยังพันธุมวิหาร
ข้าพเจ้าออกจากนครแล้วได้ไปที่ทีปเจดีย์ ได้เห็นพระพุทธเจ้า ผู้ปราศจากธุลีคือกิเลส ผู้สมควรรับเครื่องบูชา
พวกยักษ์ในสำนักของข้าพเจ้า มีประมาณ ๘๔,๐๐๐ ตน บำรุงข้าพเจ้าโดยเคารพ ดังหมู่เทวดาชั้นดาวดึงส์ บำรุงพระอินทร์โดยเคารพฉะนั้น
ครั้งนั้น ข้าพเจ้าถือผ้าทิพย์ออกจากที่อยู่ไป ถวายอภิวาทด้วยเศียรเกล้า และได้ถวายผ้าทิพย์นั้นแด่พระพุทธเจ้า ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่
ช่างน่าอัศจรรย์ พระพุทธเจ้าทั้งหลาย ช่างน่าอัศจรรย์ พระธรรมทั้งหลาย ช่างน่าอัศจรรย์ การที่ข้าพเจ้าได้มาประจวบพระศาสดา ด้วยอานุภาพแห่งพระพุทธเจ้า แผ่นดินนี้จึงไหว
ข้าพเจ้าได้เห็นความอัศจรรย์ซึ่งไม่เคยมี น่าขนพองสยองเกล้านั้นแล้ว
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๒๖๑}
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑๒. มหาปริวารวรรค] ๒. สุมังคลเถราปทาน จึงทำจิตให้เลื่อมใสในพระพุทธเจ้า ผู้เป็นจอมแห่งเทวดาและมนุษย์ ผู้คงที่
ข้าพเจ้านั้นครั้นทำจิตให้เลื่อมใสแล้ว ได้ถวายผ้าทิพย์แด่พระศาสดา จึงพร้อมทั้งอำมาตย์และบริวารชน ถึงพระพุทธเจ้าว่าเป็นสรณะ อย่างมั่นคง
ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ทำกรรมไว้ในครั้งนั้น จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า
ในกัปที่ ๑๕ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๖ ชาติ พระนามว่าวาหนะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระมหาปริวารเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้มหาปริวารเถราปทานที่ ๑ จบ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
มหาปริวารวรรคที่ ๑๒ ๑๑๑. อรรถกถามหาปริวารกเถราปทาน
____________________________
บาลีเป็น มหาปริวารเถราปทาน.
อปทานของท่านพระมหาปริวารกเถระมีคำเริ่มต้นว่า วิปสฺสี นาม ภควา ดังนี้.
แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสร้างสมอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.
ในเวลาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าวิปัสสี บังเกิดขึ้น ท่านได้เกิดในกำเนิดยักษ์ มียักษ์จำนวนหลายแสนเป็นบริวาร เสวยทิพยสุขอยู่ ณ เกาะเล็กๆ แห่งหนึ่ง.
ก็แลที่เกาะนั้นมีวิหารอันประดับประดางดงามด้วยพระเจดีย์อยู่หลังหนึ่ง. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้เสด็จไปที่วิหารนั้น.
ครั้งนั้นแล หัวหน้ายักษ์มองเห็นว่า พระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเสด็จไปที่วิหารนั้น จึงถือผ้าทิพย์หลายผืน ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว บูชาด้วยผ้าทิพย์ทั้งหลาย ยักษ์พร้อมด้วยบริวารได้ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะแล้ว.
ด้วยบุญกรรมนั้น เขาพร้อมด้วยบริวารจุติจากที่นั้นแล้วได้ไปบังเกิดในเทวโลกบ้าง มนุษยโลกบ้าง เสวยความสุขอันมีในกามาวจร ๖ ชั้น.
ในกาลต่อมาคือในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาเกิดในเรือนที่มีสกุล พอบรรลุนิติภาวะแล้วเลื่อมใสในพระศาสดาจึงบวช ไม่นานเท่าไรนักก็ได้เป็นพระอรหันต์.
ในกาลต่อมา ท่านได้ระลึกถึงบุพกรรมของตนเองแล้วบังเกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า วิปสฺสี นาม ภควา ดังนี้.
ในคำเริ่มต้นนั้น มีอรรถาธิบายว่า
ชื่อว่าวิปัสสี เพราะอรรถว่าย่อมเห็นพระปรมัตถธรรมอย่างพิเศษ คือพระนิพพาน.
อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าวิปัสสี เพราะอรรถว่าย่อมเห็นโพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการมีสติปัฏฐานเป็นต้น ทุกอย่างได้ชัดเจน.
อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าวิปัสสี เพราะอรรถว่าย่อมเห็นสัตว์ผู้ควรเพื่อการตรัสรู้มีประการต่างๆ มากมาย แยกเป็นพวกๆ,
พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสีพระองค์นั้นได้เสด็จไปยังพระวิหาร อันเป็นสถานที่ที่ควรแก่การบูชาประจำเกาะ.
คำที่เหลือในที่ทุกแห่งมีเนื้อความง่ายเท่านั้น. จบอรรถกถามหาปริวารกเถราปทาน -----------------------------------------------------