๑. โสภิตเถราปทาน (๑๓๑) เล่ม ๓๒

พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้เจริญที่สุดในโลก ทรงองอาจกว่านรชน ทรงแสดงอมตบทแก่หมู่ชนจำนวนมากอยู่

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้ฟังพระดำรัสของพระองค์ ที่เปล่งออกด้วยอาสภิวาจา แล้วจึงประคองอัญชลี เป็นผู้มีจิตมีอารมณ์เดียว (กล่าวว่า)

สมุทรล้ำเลิศกว่าทะเลทั้งหลาย ภูเขาสิเนรุประเสริฐกว่าภูเขาทั้งหลาย ฉันใด ชนเหล่าใดเป็นไปตามอำนาจจิต ชนเหล่านั้นไม่ถึงเสี้ยวหนึ่งแห่งพุทธญาณ ฉันนั้น

พระพุทธเจ้าทรงเป็นฤๅษี ทรงประกอบด้วยพระกรุณา ทรงพักการแสดงธรรมแล้ว ประทับนั่งอยู่ในท่ามกลางหมู่ภิกษุ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

ผู้ใดสรรเสริญพระญาณในพระพุทธเจ้า ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก ผู้นั้นจะไม่ไปเกิดยังทุคติเลยตลอด ๑๐๐,๐๐๐ กัป

ในกัปที่ ๑,๐๕๐ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ ชาติ พระนามว่าสมุคคตะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้ว โดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระโสภิตเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้โสภิตเถราปทานที่ ๑ จบ

อปทานของท่านพระโสภิตเถระมีคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าปทุมุตตระ ท่านได้เกิดในเรือนอันมีตระกูลแห่งหนึ่ง บรรลุนิติภาวะแล้ว ดำรงเพศเป็นฆราวาส.

วันหนึ่ง เมื่อพระศาสดาทรงแสดงพระธรรมเทศนา เขามีใจเลื่อมใสด้วยความโสมนัส จึงชมเชยโดยประการต่างๆ ด้วยความโสมนัสนั้นนั่นแล. เขากระทำกาละแล้วได้บังเกิดในเทวโลก เสวยทิพยสุขในเทวโลกนั้นแล้วและได้มาเกิดในมนุษยโลก เสวยความสุขในมนุษย์แล้ว.

ในพุทธปบาทกาลนี้ ได้มาบังเกิดในเรือนอันมีตระกูลในกรุงสาวัตถี เขามีอายุได้เพียง ๗ ปีเท่านั้นก็บวช ไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์ มีอภิญญา ๖.

ในกาลต่อมา ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนได้ เกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤมาแล้ว ในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน ดังนี้.

ถ้อยคำนั้นทั้งหมดมีเนื้อความพอรู้ได้ง่ายทั้งสิ้น เพราะได้กล่าวเนื้อความไว้แล้วในหนหลังแล. จบอรรถกถาโสภิตเถราปทาน -----------------------------------------------------